Sáng thứ Tư, Tạ Hoài Cẩn vừa đến lớp đã nhận ra bầu không khí hôm nay có gì đó khác thường.
Vài nhóm học sinh tụ tập ở cuối lớp, nói chuyện với nhau bằng giọng nhỏ hơn mọi ngày. Khi có người đi ngang, họ lập tức chuyển sang chủ đề khác, vẻ mặt lộ rõ sự dè chừng.
Hoài Cẩn không quan tâm ngay. Cậu đặt cặp xuống, lấy sách ra rồi mở bài tập hôm qua.
Cho đến khi Lục Vân Tử bước vào.
“Cậu nghe chuyện chưa?”
“Chuyện gì?”
Vân Tử kéo ghế ngồi xuống, hạ giọng:
“Nghe nói có người trong khối mình gian lận trong bài kiểm tra tuần trước. Hình như còn có người giúp che giấu.”
Hoài Cẩn vẫn nhìn quyển sách.
“Nghe nói từ đâu?”
“Trong nhóm lớp. Nhưng người đăng đã xóa tin nhắn rồi.”
“Vậy cậu biết người bị nghi là ai không?”
“Chưa rõ. Mỗi người nói một kiểu.”
Lúc này, Hoài Cẩn mới ngẩng đầu.
“Thế thì có gì đáng để tin?”
Lục Vân Tử ngẩn ra.
“Nhưng nhiều người đang bàn tán mà.”
“Nhiều người cùng nhắc lại một chuyện không có nghĩa là chuyện đó đã được xác nhận.”
Hoài Cẩn khép sách lại.
“Cậu có biết người đầu tiên đưa ra thông tin ấy là ai không? Có bằng chứng không? Hay chỉ nghe người khác kể rồi truyền tiếp?”
“Không biết.”
“Vậy hiện tại, thứ chúng ta có chỉ là một lời đồn.”
Vân Tử im lặng một lát, rồi gật đầu.
“Nghe cũng hợp lý.”
“Không phải hợp lý hay không. Chúng ta chưa có đủ thông tin để kết luận.”
Hoài Cẩn không nói thêm. Cậu vốn không thích tham gia vào những cuộc bàn tán thiếu căn cứ, nhất là khi người bị nhắc đến có thể phải chịu những hậu quả không đáng có.
Nhưng cậu cũng không ngờ rằng, chỉ vài phút sau, lời đồn ấy lại liên quan trực tiếp đến nhóm của mình.
Trong giờ sinh hoạt, giáo viên chủ nhiệm bước vào lớp với vẻ mặt nghiêm túc.
“Cô nghe nói có một số thông tin đang được truyền đi trong khối. Cô không yêu cầu các em phải kể lại những gì mình nghe được, nhưng cô muốn nhắc một điều: trước khi kết luận về người khác, hãy kiểm tra xem điều mình biết có thực sự đáng tin hay không.”
Cả lớp yên lặng.
Cô đặt tập tài liệu xuống bàn.
“Nếu có ai biết sự việc cụ thể, hãy trao đổi riêng với giáo viên. Đừng tự ý đăng tên người khác lên mạng hoặc lan truyền thông tin chưa được xác minh.”
Sau khi cô rời đi, tiếng xì xào lại bắt đầu.
Một nữ sinh ngồi phía trước quay xuống, ngập ngừng hỏi:
“Hoài Cẩn, cậu có nghe nói người bị nghi là thành viên của câu lạc bộ học thuật không?”
“Có nghe.”
“Vậy cậu nghĩ chuyện đó có thật không?”
Hoài Cẩn nhìn cô.
“Tớ không biết.”
“Nhưng nếu nhiều người cùng nói thì…”
“Cậu có bằng chứng không?”
Nữ sinh lắc đầu.
“Vậy tớ cũng không thể kết luận thay cậu.”
Cô gái im lặng, có vẻ hơi thất vọng vì không nhận được câu trả lời mình mong muốn.
Hoài Cẩn hiểu điều đó. Con người thường muốn có một kết luận rõ ràng, nhất là khi xung quanh ai cũng đang bàn tán. Một lời khẳng định dứt khoát đôi khi khiến người ta cảm thấy dễ chịu hơn việc phải thừa nhận mình chưa biết sự thật.
Nhưng cảm giác chắc chắn không đồng nghĩa với độ chính xác.
Cậu nhớ đến bài tập nhóm hôm trước, rồi chợt nghĩ đây chính là một tình huống thực tế mà cả nhóm có thể phân tích.
Chỉ có điều, lần này người thật đang chịu ảnh hưởng từ những lời truyền miệng ấy.
Giờ nghỉ trưa, Hoài Cẩn tìm thấy Lục Vân Tử ở hành lang.
“Cậu có biết người bị đồn là ai chưa?”
“Có vẻ là một nam sinh lớp bên cạnh. Nhưng tôi không chắc.”
“Đừng truyền tiếp khi chưa xác minh.”
“Tôi có nói tên đâu.”
“Nhưng cậu vẫn đang tiếp nhận thông tin như thể nó có khả năng đúng chỉ vì nhiều người nhắc đến.”
Vân Tử nhíu mày.
“Thế cậu muốn tôi làm gì? Không tin bất cứ thứ gì à?”
“Không. Tôi muốn cậu phân biệt giữa việc nghe một thông tin và việc tin nó.”
Hoài Cẩn dựa vào lan can, nhìn xuống sân trường.
“Nghe thì không có nghĩa là phải tin. Nghi ngờ cũng không có nghĩa là khẳng định nó sai. Khi chưa đủ dữ kiện, cách chính xác nhất là để kết luận ở trạng thái chưa xác định.”
Lục Vân Tử nhìn cậu một lúc rồi bật cười.
“Cậu nói chuyện cứ như giáo viên vậy.”
“Vậy cậu có hiểu không?”
“Hiểu. Tôi đâu có ngốc.”
“Thế thì tốt.”
“Nhưng này, cậu có nghĩ lời đồn sẽ tự biến mất không?”
Hoài Cẩn im lặng vài giây.
“Không nhất thiết. Có những người sẽ quên khi xuất hiện chuyện mới. Có người lại tiếp tục truyền đi vì nghĩ mình đang kể một chuyện thú vị. Cũng có người tin lời đồn đến mức không muốn thay đổi suy nghĩ, ngay cả khi có thông tin trái ngược.”
“Vậy phải làm sao?”
“Đừng góp phần khiến nó lan rộng. Nếu có người thực sự bị ảnh hưởng, hãy để người có trách nhiệm xác minh sự việc.”
Vân Tử gật đầu, lần này không trêu chọc nữa.
Cậu hiểu rằng Hoài Cẩn không cố tỏ ra mình đúng. Cậu chỉ không muốn biến suy đoán thành sự thật bằng cách lặp lại nó nhiều lần.
Đến cuối buổi học, sự việc vẫn chưa có kết luận.
Nhưng Hoài Cẩn nhận được một tin nhắn từ thành viên câu lạc bộ Tâm lý học, thông báo rằng buổi sinh hoạt trải nghiệm sắp tới sẽ có một phần thảo luận về cách con người đánh giá thông tin và hình thành ấn tượng ban đầu.
Cậu trả lời xác nhận sẽ tham gia, rồi cất điện thoại vào túi.
Trên đường ra cổng, Hoa Tuyết đi bên cạnh cậu.
“Hôm nay cậu có vẻ suy nghĩ nhiều.”
“Có à?”
“Ừ. Bình thường cậu cũng ít nói, nhưng hôm nay còn ít nói hơn.”
Hoài Cẩn nhìn cô, rồi kể ngắn gọn về lời đồn trong trường mà không nhắc đến những cái tên chưa được xác minh.
Hoa Tuyết nghe xong, khẽ thở dài.
“Chỉ một câu nói thôi mà cũng có thể khiến nhiều người hiểu sai về một người khác.”
“Ừ. Vì vậy, trước khi tin một điều gì đó, nên tự hỏi mình biết nó từ đâu.”
“Còn nếu người nói là bạn thân thì sao?”
Hoài Cẩn suy nghĩ.
“Vẫn phải xem bằng chứng. Tin tưởng một người không có nghĩa là mọi điều người đó nói đều chính xác.”
Hoa Tuyết gật đầu, dường như ghi nhớ câu trả lời ấy.
Hai người tiếp tục đi về phía cổng trường.
Không ai nhắc thêm về lời đồn. Câu chuyện chuyển sang bài kiểm tra sắp tới và kế hoạch của câu lạc bộ Văn học.
Nhưng trong lòng Hoài Cẩn vẫn còn một suy nghĩ.
Cậu từng cho rằng chỉ cần có đủ thông tin, con người sẽ đưa ra kết luận chính xác hơn. Bây giờ, cậu bắt đầu nhận ra một vấn đề khác: ngay cả khi thông tin xuất hiện trước mắt, con người vẫn có thể lựa chọn chỉ tin vào phần phù hợp với điều mình vốn đã nghĩ.
Và đôi khi, điều khó khăn nhất không phải tìm ra sự thật.
Mà là chấp nhận rằng kết luận ban đầu của mình có thể sai.
Nếu thấy truyện hay, đạo hữu có thể ném cho tác giả vài viên Linh Thạch để lấy tinh thần bạo chương!
