Thứ Sáu, Tạ Hoài Cẩn nhận được tin nhắn nhắc lịch sinh hoạt từ câu lạc bộ Tâm lý học.
Buổi sinh hoạt bắt đầu lúc bốn giờ chiều, ngay sau khi tan học.
Cậu nhìn đồng hồ, thu dọn sách vở rồi quay sang Lục Vân Tử.
“Hôm nay cậu có hoạt động câu lạc bộ không?”
“Có. Nhưng tận tuần sau.” Vân Tử đeo cặp lên vai, tò mò hỏi lại: “Cậu định đi bên Tâm lý học à?”
“Ừ.”
“Vậy tôi đi cùng cậu một đoạn.”
Hoài Cẩn nhìn cậu bằng ánh mắt khó hiểu.
“Câu lạc bộ của tôi, cậu đi cùng làm gì?”
“Tham quan. Biết đâu tôi phát hiện mình có tài năng nghiên cứu tâm lý con người thì sao?”
“Vậy cậu có thể bắt đầu bằng việc nghiên cứu tại sao mình thích nói nhiều đến thế.”
“Cậu không thể nói chuyện tử tế với tôi một ngày à?”
“Có thể.”
“Thế nói đi.”
“Không.”
Lục Vân Tử nghẹn lời, sau đó tự mình bật cười.
“Được rồi, tôi không đi nữa. Cậu cứ đi nghiên cứu con người của cậu đi.”
Hoài Cẩn cầm cặp, bình thản rời khỏi lớp.
Cậu không phủ nhận rằng mình khá mong chờ buổi sinh hoạt hôm nay. Những gì được đọc trong sách thường là khái niệm và kết quả nghiên cứu, trong khi cậu muốn biết người ta thực sự vận dụng chúng như thế nào khi quan sát những tình huống đời thường.
Phòng sinh hoạt của câu lạc bộ nằm ở tầng hai, gần thư viện.
Khi Hoài Cẩn bước vào, trong phòng đã có khoảng mười học sinh. Một số người đang trò chuyện, vài người khác ngồi đọc tài liệu được phát từ trước.
Nam sinh phụ trách gian giới thiệu hôm trước nhìn thấy cậu liền vẫy tay.
“Cậu đến rồi à? Tớ là Trần Minh Khải, phụ trách hướng dẫn thành viên trải nghiệm hôm nay.”
“Tớ là Tạ Hoài Cẩn.”
“Chào cậu. Cứ ngồi ở đây nhé, chúng ta sắp bắt đầu rồi.”
Hoài Cẩn chọn một chỗ gần cuối bàn, lấy sổ ghi chép ra.
Một lát sau, Minh Khải đứng lên, viết ba chữ lên bảng.
ẤN TƯỢNG BAN ĐẦU.
“Trong buổi hôm nay, chúng ta sẽ thử tìm hiểu cách ấn tượng ban đầu ảnh hưởng đến việc đánh giá người khác. Trước tiên, tớ muốn mọi người xem hai đoạn mô tả ngắn.”
Cậu phát cho mỗi người một tờ giấy.
Đoạn thứ nhất mô tả một học sinh thường xuyên phát biểu trong lớp, chủ động nhận nhiệm vụ và thích tranh luận khi làm việc nhóm.
Đoạn thứ hai mô tả một học sinh ít nói, hiếm khi giơ tay phát biểu nhưng luôn hoàn thành phần việc được giao.
Bên dưới mỗi đoạn là một câu hỏi:
Bạn có muốn làm việc chung với người này không? Vì sao?
Sau vài phút, Minh Khải yêu cầu mọi người chia sẻ câu trả lời.
Một bạn nữ nói rằng mình thích người chủ động vì họ thường tạo được bầu không khí sôi nổi.
Một bạn nam lại cho rằng người ít nói có thể đáng tin cậy hơn vì họ không thích thể hiện bản thân.
Những ý kiến khác nhau nhanh chóng xuất hiện.
Đến lượt Hoài Cẩn, cậu đặt tờ giấy xuống.
“Em nghĩ hai đoạn mô tả chưa cung cấp đủ thông tin để đánh giá khả năng làm việc nhóm của hai người.”
Minh Khải gật đầu.
“Cậu có thể giải thích thêm không?”
“Người thường xuyên phát biểu chưa chắc đã biết lắng nghe. Người ít nói cũng không có nghĩa là thiếu chủ động. Nếu chỉ dựa vào hai đặc điểm đó, chúng ta rất dễ tự bổ sung những tính cách mà đề bài chưa hề đề cập.”
Cậu dừng lại một chút rồi nói tiếp:
“Em nghĩ câu hỏi này còn phụ thuộc vào việc nhóm cần gì, nhiệm vụ cụ thể ra sao và cách mỗi người thực hiện công việc trong thực tế.”
Minh Khải mỉm cười.
“Đó là một cách tiếp cận thận trọng. Trong tâm lý học, chúng ta cần phân biệt điều mình thực sự quan sát được với điều mình suy luận từ những quan sát ấy.”
Hoài Cẩn cúi xuống ghi lại câu nói đó.
Cậu nhận ra đây chính là điều mình từng nghĩ đến khi lời đồn xuất hiện trong trường. Chỉ một thông tin nhỏ cũng có thể khiến người ta tự xây dựng cả một hình ảnh về người khác, dù hình ảnh ấy chưa chắc phản ánh đúng thực tế.
Phần tiếp theo là hoạt động thảo luận nhóm.
Mỗi nhóm nhận một tình huống giả định: một thành viên thường xuyên im lặng trong các buổi họp, khiến những người còn lại cho rằng người đó không quan tâm đến công việc chung.
Nhiệm vụ của nhóm là xác định những cách giải thích có thể có, đồng thời đề xuất cách kiểm tra trước khi đưa ra kết luận.
Hoài Cẩn được xếp chung nhóm với ba học sinh khác.
Một bạn lập tức nói:
“Có khi người đó lười làm việc thật.”
“Đó là một khả năng,” Hoài Cẩn đáp, “nhưng chưa phải kết luận duy nhất.”
“Vậy còn nguyên nhân nào nữa?”
“Có thể người đó chưa hiểu nhiệm vụ. Có thể họ cần thời gian suy nghĩ trước khi phát biểu. Cũng có thể cách tổ chức cuộc họp khiến họ khó tham gia.”
Một thành viên khác bổ sung:
“Hoặc họ đã đưa ra ý kiến nhưng không được mọi người chú ý nên dần không muốn nói nữa.”
Hoài Cẩn gật đầu.
“Đúng. Vì vậy, thay vì đoán nguyên nhân, chúng ta có thể hỏi trực tiếp người đó, phân chia nhiệm vụ rõ ràng hơn và quan sát xem họ có hoàn thành phần việc được giao không.”
Nhóm nhanh chóng ghi lại các ý kiến rồi trình bày trước cả phòng.
Khi hoạt động kết thúc, Minh Khải nhận xét rằng nhóm đã đưa ra nhiều giả thuyết hợp lý, nhưng cần phân biệt rõ giữa giả thuyết và bằng chứng để tránh biến suy đoán thành kết luận.
Hoài Cẩn ghi thêm một dòng vào sổ.
Không vội kết luận khi vẫn còn những cách giải thích khác.
Đó không phải một phát hiện lớn lao, nhưng cậu nghĩ mình sẽ còn cần nhắc nhở bản thân về điều này nhiều lần.
Buổi sinh hoạt kết thúc lúc gần năm giờ.
Minh Khải thu dọn tài liệu, sau đó hỏi Hoài Cẩn:
“Cậu thấy buổi hôm nay thế nào?”
“Khá thú vị. Em nghĩ mình muốn tiếp tục tham gia.”
“Vậy tuần sau cậu cứ đến nhé. Bọn tớ sẽ giới thiệu thêm về các phương pháp nghiên cứu tâm lý học cơ bản.”
Hoài Cẩn gật đầu, cảm ơn rồi rời khỏi phòng.
Khi đi xuống cầu thang, cậu lấy điện thoại ra kiểm tra. Hoa Tuyết đã gửi tin nhắn từ mười phút trước.
Ngọc Hoa Tuyết: Cậu sinh hoạt xong chưa?
Tạ Hoài Cẩn: Vừa xong. Có chuyện gì à?
Ngọc Hoa Tuyết: Không có gì. Tớ định hỏi hôm nay có vui không thôi.
Hoài Cẩn nhìn dòng tin nhắn, suy nghĩ một lúc rồi trả lời.
Tạ Hoài Cẩn: Có. Tớ học được vài điều khá thú vị.
Ngọc Hoa Tuyết: Vậy tốt quá. Hôm nay câu lạc bộ Văn học cũng có buổi đọc truyện. Tớ được giao chuẩn bị một đoạn cảm nhận cho tuần sau.
Tạ Hoài Cẩn: Cậu định chọn tác phẩm nào?
Ngọc Hoa Tuyết: Tớ vẫn đang nghĩ. Nếu chọn được rồi, tớ kể cậu nghe nhé.
Tạ Hoài Cẩn: Được.
Cuộc trò chuyện dừng lại ở đó.
Hoài Cẩn cất điện thoại, tiếp tục đi về phía cổng trường. Cậu không nghĩ quá nhiều về những tin nhắn ngắn ngủi ấy, nhưng cảm giác mệt mỏi sau một ngày học tập dường như đã vơi đi đôi chút.
Trên đường về, cậu ghé vào hiệu sách lần nữa để xem một cuốn tài liệu được Minh Khải nhắc đến. Sau khi đọc qua phần giới thiệu, cậu quyết định ghi tên sách vào danh sách cần tìm hiểu, thay vì mua ngay khi chưa biết nội dung có thực sự phù hợp hay không.
Cậu bắt đầu hiểu rằng việc học không phải cứ thu thập càng nhiều thông tin thì càng tốt.
Quan trọng hơn là biết mình cần tìm hiểu điều gì, vì sao cần tìm hiểu và làm thế nào để kiểm tra những gì mình đã biết.
* Không đồng nhất quan sát với suy luận.
* Một hiện tượng có thể có nhiều cách giải thích.
* Cần tìm bằng chứng trước khi kết luận.
Cậu đọc lại những dòng chữ ấy, sau đó đóng sổ.
Ngoài phòng khách, cha mẹ cậu đang nói chuyện về công việc. Hoài Cẩn nghe thấy tiếng cha hỏi mẹ ngày mai có cần ra ngoài không, rồi tiếng mẹ trả lời rằng bà đã sắp xếp xong mọi thứ.
Đó chỉ là một cuộc trò chuyện bình thường trong một gia đình bình thường, ít nhất là theo những gì Hoài Cẩn vẫn luôn tin tưởng.
Cậu không tò mò thêm, cũng không có lý do gì để nghi ngờ cuộc sống của mình.
Với cậu lúc này, những việc cần làm vẫn rất rõ ràng: hoàn thành bài tập, học tốt ở trường, tìm hiểu những lĩnh vực mình yêu thích và từng bước xác định tương lai.
Cậu chưa cần biết mọi bí mật của thế giới.
Cậu chỉ cần tiếp tục học cách nhìn nhận nó một cách tỉnh táo hơn.
Và có lẽ, đó chính là bài học đầu tiên mà tâm lý học mang đến cho Tạ Hoài Cẩn.
Nếu thấy truyện hay, đạo hữu có thể ném cho tác giả vài viên Linh Thạch để lấy tinh thần bạo chương!
